بهبود مدیریت

بهبود مدیریت

سازوکارهای پویای رقابت بین‌بنگاهی و یادگیری فناورانه در صنایع کوچک و متوسط استان لرستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
صمد علی نیا
دکترای مدیریت منابع انسانی، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
10.22034/jmi.2026.592311.3326
چکیده
رقابت بین‌بنگاهی در صنایع کوچک و متوسط می‌تواند هم محرک یادگیری فناورانه باشد و هم به فرسایش توانمندی‌های دانشی بنگاه منجر شود. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین چگونگی اثرگذاری رقابت بر یادگیری فناورانه در صنایع کوچک و متوسط استان لرستان و شناسایی سازوکارهایی است که این رابطه را به مسیر سازنده یا مخرب سوق می‌دهد. بر این اساس، هدف پژوهش، ارائه مدلی تبیینی از پویایی‌های رقابت بین‌بنگاهی و پیامدهای آن برای یادگیری فناورانه در این بنگاه‌هاست. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث رویکرد کیفی است و با استفاده از نظریه داده‌بنیاد نظام‌مند استراس و کوربین انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته با مدیران بنگاه‌های صنعتی، خبرگان صنعت و کنشگران مرتبط گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته‌های پژوهش نشان داد که فشار رقابتی، بسته به بستر نهادی، ظرفیت جذب و تعاملات شبکه‌ای، در دو مسیر متفاوت عمل می‌کند. در مسیر سازنده، رقابت موجب ارتقای کیفیت، بهبود فرایند و جست‌وجوی دانش فنی شده و به یادگیری فناورانه می‌انجامد. در مسیر مخرب، قیمت‌شکنی، پنهان‌کاری اطلاعاتی و ضعف اعتماد، ظرفیت جذب را تضعیف کرده و بنگاه را در تله بقا قرار می‌دهد. همچنین، راهبرد رقابت-همکاری به‌عنوان سازوکاری مؤثر برای تبدیل رقابت مخرب به رقابت سازنده شناسایی شد.
کلیدواژه‌ها
رقابت بین‌بنگاهی
یادگیری فناورانه
بنگاه‌های کوچک و متوسط
ظرفیت جذب
نظریه داده‌بنیاد
موضوعات

عنوان مقاله English

Dynamic Mechanisms of Inter-firm Competition and Technological Learning in SMEs of Lorestan Province

نویسنده English

Samad Alinia
PhD in Human Resource Management, Department of Management, Faculty of Management, Kharazmi University, Tehran, Iran.
چکیده English

Inter-firm competition in SMEs can either stimulate technological learning or erode firms’ knowledge-based capabilities. This study addresses the problem of how competitive pressure shapes technological learning among small and medium-sized enterprises in Lorestan Province (Iran), and aims to develop an explanatory model that clarifies the mechanisms through which competition leads to constructive or destructive outcomes. Using a qualitative, applied design, the research followed Strauss and Corbin’s systematic grounded theory approach. Data were collected through semi-structured interviews with industrial SME managers, industry experts, and relevant ecosystem actors, and were analyzed via open, axial, and selective coding. Findings indicate that competitive pressure operates through two distinct pathways depending on institutional conditions, absorptive capacity, and inter-firm network interactions. In the constructive pathway, quality-based competition encourages process improvement, capability upgrading, and active search for technical knowledge, resulting in technological learning. In the destructive pathway, price undercutting, information concealment, and low trust reduce margins and weaken absorptive capacity, pushing firms into a “survival trap” characterized by short-term, non-learning responses. Moreover, coopetition emerged as a key bridging mechanism: pre-competitive upstream collaboration (e.g., shared testing facilities and joint problem-solving) alongside downstream market competition can help shift firms from destructive to constructive dynamics.

کلیدواژه‌ها English

Inter-firm Competition
Technological Learning
Small and Medium-Sized Enterprises (SMEs)
Absorptive Capacity
Grounded Theory
زاهدی، محمد؛ نوروزی، محمد؛ احسانفر، ابوالفضل و شجاعت، ابراهیم. (1403). تناسب راهبردی میان شرکای بالقوه در صنایع کوچک و متوسط در صنعت قطعه سازی خودروی ایران؛ معیارها و مولفه ها. بهبود مدیریت، 18(4)، 9-33. doi: 10.22034/jmi.2025.472929.3124
نوروزی، محمد؛ خاتمی، حسن و حاجی حسنی، سعید. (1403). طراحی چارچوب گونه‌شناسی حمایت‌های دولت از کسب‌وکارهای کوچک و متوسط. بهبود مدیریت، 18(2)، 21-47. doi: 10.22034/jmi.2024.440936.3057
Ceschel, F., Lucarno, M., Marchiori, M., & Tunisini, A. (2024). Tensions in SMEs’ networks for sustainable entrepreneurship. Piccola Impresa / Small Business. https://doi.org/10.14596/pisb.4244
Heidenreich, M., & Mattes, J. (2025). Regional innovation systems and innovation clusters. In Handbook of Innovation. Springer. 160(3), 1-18. https://doi.org/10.1007/978-3-031-25143-6_44-1.
Hua, X., Wang, Y., Xia, J., & Zhang, H. (2025). Industrial policy, congruence, and innovation: Evidence from “Chinese NASDAQ”. Research Policy, 54(8), 1-18. 105298. https://doi.org/10.1016/j.respol.2025.105298
Huang, X., Wang, X., & Ge, P. (2024). Selective industrial policy and innovation resource misallocation. Economic Analysis and Policy, 82, 124-146. https://doi.org/10.1016/j.eap.2024.02.034
Ibidunni, A. S. (2024). Cross-border knowledge transfer and the innovation performance of developing economy small and medium enterprises: A moderated mediation effect of industry networks and localization of knowledge. Technological Forecasting and Social Change, 208, 123702. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2024.123702
Jallad, M. N., & Karadas, G. (2024). Entrepreneurial orientation and performance outcomes in Palestinian SMEs: The role of absorptive capacity and industry type. Sustainability, 16(23), 1-22. 10637. https://doi.org/10.3390/su162310637
Miroshnychenko, I., Strobl, A., Matzler, K., & De Massis, A. (2021). Absorptive capacity, strategic flexibility, and business model innovation: Empirical evidence from Italian SMEs. Journal of Business Research, 130, 670-682. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2020.02.015
Noruzi,M , khatami,H and hajihasani,S . (2024). Typological of government support for small and medium businesses. Journal of Improvement Management, 18(2), 21-47. doi: 10.22034/jmi.2024.440936.3057. [In Persian]
Rakthin, S., Pornpiramarn, S., & others. (2024). Absorptive capacity for market knowledge and knowledge creation outcomes: The case of Thai SMEs. Knowledge Management Research & Practice. 22(4), 327-339. https://doi.org/10.1080/14778238.2024.2343474
Reiner, C., & Benner, M. (2022). Cooperation bias in regional policy: Is competition neglected? The Annals of Regional Science, 69(1), 187-221. https://doi.org/10.1007/s00168-022-01114-0
Shaw, G., et al. (2024). Knowledge absorption and innovation in UK SMEs: A study by economic sector and place. Small Business International Review, 8(2), 1-20. e626. https://doi.org/10.26784/sbir.v8i2.626
Tether, B. S., & Tapanainen, T. S. (2007). Diffusion of knowledge, learning and innovation. In Handbook of Industrial Innovation. 167-194. Edward Elgar Publishing.
Tong, T., Zainudin, N. B., Yan, J., & Rahman, A. A. (2023). The impact of industry clusters on the performance of high technology small and middle size enterprises. Sustainability, 15(12), 1-16. 9333. https://doi.org/10.3390/su15129333
Xu, X., & Felzensztein, C. (2025). Do conflicts in cooperation matter to open innovation? An empirical study of industrial clusters in China. Journal of Business Research, 196.  42-60.
Xu, X., Zhu, X., Wang, Y., Gu, H., & Felzensztein, C. (2024). Inter-firm coopetition and innovation in industrial clusters: The role of institutional support. Journal of Business & Industrial Marketing, 39(4), 832-856.
Yan, H., Xu, P., & Xiong, K. (2024). Competition policy and enterprise competitiveness: Catalyst or barrier? Economic Analysis and Policy, 84, 739-755. https://doi.org/10.1016/j.eap.2024.03.007
Zahedi,M , Noruzi,M , Ehsanfar,A and Shojaat,E . (2025). Strategic Fit Between Potential Partners in Iran's Small and Medium-Sized Enterprises (SMEs) in the Automotive Parts Industry: Criteria and Components. Journal of Improvement Management, 18(4), 9-33. doi: 10.22034/jmi.2025.472929.3124. [In Persian]

  • تاریخ دریافت 09 مرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 31 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 02 مهر 1405