توصیه‌های سیاستی مبتنی بر تحلیل جریان مواد در سطح ملی: مطالعه تطبیقی ایران و سه کشور منتخب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری مدیریت تکنولوژی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 کارشناسی ارشد مهندسی مواد، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

3 کارشناسی ارشد مهندسی شیمی، دانشکده مهندسی شیمی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

توسعه اقتصادی و افزایش نسبی رفاه در جوامع با افزایش برداشت از منابع مواد خام تا بیش از هفت برابر بین سال‌های 1900 تا 2010 همراه بوده و هم‌اکنون سرانه جهانی مصرف مواد خام به بیش از ده تن در سال بالغ شده است. تهدیدات زیست‌محیطی و خطر کمبود منابع در آینده به واسطه ادامه این روند پرشتاب مصرف، پیشران تحقیقات بسیاری در حوزه تحلیل جریان مواد در سطوح ملی و بین‌المللی بوده است. جریان صادرات و واردات مواد، برای ایران دارای اهمیتی راهبردی است چرا که از یک سو، اقتصاد ایران متکی به صادرات مواد خام و از سوی دیگر، نیازمند واردات مواد مهم و حیاتی است خصوصاً امروزه که این واردات به دلیل تحریم‌های بین‌المللی با محدودیت مواجه خواهد بود. علی‌رغم اهمیت راهبردی این موضوع، تاکنون بررسی جامعی درخصوص الگوی جریان مواد در سطح ملی و مقایسه آن با سایر کشورها انجام نشده و از این رو، پژوهش حاضر با تبیین برخی شاخص‌های تحلیل جریان مواد در سطح ملی به مقایسه وضعیت ایران با کشورهای هند، ترکیه و برزیل پرداخته است. یافته‌ها ضمن آشکار نمودن وابستگی قابل توجه ایران به واردات مواد در قالب محصولات ساخته‌شده از یک سو و صادرات مواد به صورت خام و فرآوری‌نشده از سوی دیگر، نشان می‌دهد که سرانه مصرف مواد خام در کشور تقریباً 50 درصد بیش از میانگین جهانی بوده و کماکان نیز روندی صعودی دارد. این مهم ضرورت بازنگری در الگوی مصرف مواد و تمهید سیاست‌های لازم برای بهینه کردن این روند را اجتناب‌ناپذیر می‌نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Policy Recommendations Based on National-Level Material Flow Analysis: Comparative Study of Iran and Three Selected Countries

نویسندگان [English]

  • Javad Mashayekh 1
  • Seyed Hossein Nekoomanesh Fard 2
  • Maryam Bahrami Kahyash Nejad 3
1 PhD in Technology Management, Faculty of Management and Accounting, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.
2 MSc in Material Engineering, Faculty of Engineering, Tarbiat Modares, Tehran, Iran.
3 MSc in Chemical Engineering, Faculty of Chemical Engineering, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Economic development and increasing wealth in the last century has resulted in a sevenfold growth in the per-capita raw material consumption, culminating in a global average of more than 10 tons in 2010. Environmental hazards and the threat of resource scarcity had been the driving force behind a multitude of researches on the consumption indicators and the flow analysis of materials. The export and import flow of materials to Iran is of strategic importance, since, on the one hand, the Iran's economy relies heavily on the export of raw materials, and, on the other hand, imports of some critical materials are subject to restrictions due to international sanctions. However, despite the strategic importance of the topic, neither a comprehensive national-level study on the material consumption patterns nor a comparison with other economies has been carried out. This paper aims to introduce several material flow indicators and briefly compare Iran, Brazil, India and Turkey from material consumption viewpoint. Investigating such indicators shows that beside Iran's considerable dependency on the exportation of raw materials, the country is importing significant amount of processed materials with high hidden flow input in the form of finished goods. Furthermore, this study demonstrates that in addition to the fact that the per-capita material footprint of Iran is nearly 50% higher than the global average, there is a still increasing trend, which necessitates the policymakers to devise better policies to optimize this trend.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Natural resources
  • Raw Material Consumption
  • Material Flow Accounting (MFA)
  • sustainable development
  • Strategic Importance