بهبود مدیریت

بهبود مدیریت

ارائه چارچوبی برای مدیریت ریسک پروژه‌های توسعه‌ای صنعت پتروشیمی با تمرکز بر قابلیت‌های مدیریت دانش

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
علی محقر 1
محمد حسن ملکی 2
سید مصطفی سید میرزایی 3
1 استاد، گروه مدیریت تولید و عملیات، دانشکده مدیریت صنعتی و فناوری، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استاد، گروه مدیریت، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه قم، قم، ایران
3 دانشجوی دکتری گروه مدیریت صنعتی ،پردیس بین المللی کیش،دانشگاه تهران،تهران ،ایران
10.22034/jmi.2025.522673.3205
چکیده
صنعت پتروشیمی نقش مهمی در توسعه اقتصاد و رهایی از وابستگی به نفت دارد، توسعه این صنعت اما با ریسک‌های مختلف مواجه است. این پژوهش از نظر گردآوری داده‌ها، میدانی بوده و از حیث جهت‌گیری، کاربردی است. جامعه نظری، مدیران و مشاوران پروژه‌های توسعه‌ای صنعت پتروشیمی بوده و نمونه‌گیری به صورت قضاوتی انجام شد. حجم نمونه برابر با 10 نفر بود و ابزارهای گردآوری میدانی عبارتند از: پرسشنامه‌های خبره‌سنجی، اولویت‌سنجی و البته مصاحبه ساختاریافته. در گام نخست، 25 ریسک از طریق مرور ادبیات و اخذ نظر از خبرگان استخراج گردید؛ این ریسک‌ها در قالب پنج دستۀ اقتصادی، فنی، قانونی و حقوقی، محیطی و زنجیره تأمین، طبقه‌بندی و با روش دلفی فازی ارزیابی شدند. هشت ریسک دارای عدد دیفازی مطلوب بودند و برای اولویت‌بندی نهایی انتخاب شدند. ریسک‌های نهایی با روش کپراس رتبه‌‌بندی شد و ریسک‌های اولویت‌دار عبارت بودند از: ریسک‌های مرتبط با کاهش تقاضای جهانی برای محصولات پتروشیمی، هزینه‌های تأمین مالی، افزایش هزینه‌های لجستیکی و حمل‌ونقل، خرابی تجهیزات و فناوری‌های مورد استفاده، و نوسانات نرخ ارز. پیشنهادهای کاربردی با توجه به ریسک‌های اولویت‌دار و مصاحبه با گروه‌های کانونی با در نظر گرفتن رویکرد مدیریت دانش، توسعه یافتند.
مدیریت دانش در صنعت پتروشیمی با استفاده از تحلیل کلان‌داده و هوش کسب‌وکار، به پیش‌بینی تقاضا، بهینه‌سازی زنجیره تأمین، مدیریت منابع مالی و کنترل ریسک کمک می‌کند. با شبیه‌سازی روندهای بازار، ثبت تجربیات و بهره‌گیری از فناوری‌هایی مانند اینترنت اشیاء سبب کاهش هزینه‌ها و افزایش کارایی گشته و اشتراک‌ اطلاعات بین بخش‌های سازمان، تصمیم‌گیری هوشمندتر و واکنش به چالش‌ها را تسهیل می‌کند.
کلیدواژه‌ها
"پروژه‌های توسعه‌ای"
"ریسک"
"ریسک پروژه"
"مدیریت ریسک"
"مدیریت دانش"
موضوعات

عنوان مقاله English

A Framework for Risk Management of Petrochemical Industry Development Projects with a focus on Knowledge Management Capabilities

نویسندگان English

Ali Mohaghar 1
Mohammad Hasan Maleki 2
Seyed Mostafa Seyedmirzaei 3
1 Department of Production and Operations Management, Faculty of Industrial Management and Technology, University of Tehran
2 Professor, Department of Management, Faculty of Economic and Administrative Sciences, University of Qom, Qom, Iran
3 Ph.D Student , Department of Industrial Management, Kish International Campus, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

TThe petrochemical industry plays a significant role in economic development and reducing dependence on oil. However, the development of this industry is associated with various risks. This study is survey in terms of data collection and applied in its orientation. The target population consisted of managers and consultants of petrochemical development projects, and judgmental sampling was employed. The sample size was 10 experts, and the data collection tools included expert questionnaires, priority assessment, and structured interviews. In the first step, 25 risks were identified through a literature review and expert opinions. These risks were classified into five categories: economic, technical, legal and regulatory, environmental, and supply chain, and were evaluated using the fuzzy Delphi method. Eight risks with desirable defuzzified values were selected for final prioritization. The final risks were ranked using the Cupras method, and the priority risks included reduced global demand for petrochemical products, financing costs, increased logistics and transportation expenses, equipment and technology failures, and exchange rate fluctuations. Practical recommendations were developed based on the prioritized risks and insights from focus group interviews, taking into account a knowledge management approach.
Knowledge management in the petrochemical industry, through the use of big data analysis and business intelligence, facilitates demand forecasting, supply chain optimization, financial resource management, and risk control. By simulating market trends, recording experiences, and leveraging technologies such as the Internet of Things, it reduces costs, increases efficiency, and enhances information sharing across organizational units, thereby enabling smarter decision-making and more effective responses to emerging challenges.

کلیدواژه‌ها English

"Development Projects"
"Risk"
"Project Risk"
"Risk Management"
"Knowledge Management"
جباری، علی؛ صالحی، الله‌کرم و قانع، سعید (1403). مدل‌سازی ریسک‌های زنجیره ‌تأمین صنایع نفتی-پتروشیمی و شیمیایی (رویکرد مدل‌های میانگین‌گیری بیزین و حداقل مربعات وزنی). دانش سرمایه‌گذاری، 15(57)، 381-406.
دهقانی فیل آبادی، علی؛ ناهیدتیتکانلو، حسین؛ فرهادی، علیرضا (1403). شناسایی و رتبه بندی ریسک های تعمیرات اساسی در صنعت پتروشیمی بااستفاده از روش ترکیبی دلفی و بهترین-بدترین فازی: مطالعه موردی شرکت پتروشیمی لردگان، نشریه پژوهشهای مهندسی صنایع در سیستم‌های تولید، 12(25)، 19-29.
رشیدی‌نیا، مریم؛ کریمی، فرزاد؛ قربانی دینانی، حسن (1403). شناسایی و اولویت‌بندی فرصت‌های صادراتی محصولات پتروشیمی ایران در کشورهای اتحادیه اقتصادی اوراسیا: کاربرد مدل تلفیقی پشتیبان تصمیم-پیچیدگی اقتصادی، مجله توسعه تکنولوژی صنعتی، 22(57)، 85-110.
صابری، محمد جواد؛ شفیعی ناطق، محمد مبین؛ توحیدی، محمد؛ رشیدی، محمد امین (1402). شناسایی و تحلیل ریسک‌های راهبردی مالی در صنعت پتروشیمی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه راهبرد اقتصادی، 11(42)، 137-172.
طالبی، علی نقی. (۱۴۰۲). مولفه‌های ریسک‌پذیر در زنجیره تأمین پروژه‌های تحقیقاتی صنایع پتروشیمی. نشریه مدیریت بحران، ۱۲(۲)، ۷۲–۸۲.
عفتی، مهدی؛ کارگر، امیر (1401). مزیت سنجی محصولات پلیمری در راستای مقاوم سازی صنعت پتروشیمی، نشریه مطالعات راهبردی بسیج، 24(93)، 137-171.
مرادی، بهنام. (۱۳۹۹). پیاده‌سازی و کاربرد روش بازرسی بر مبنای ریسک در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی. ماهنامه اکتشاف و تولید نفت و گاز، ۱۸۰، ۴۸–۵۸.
ملکی، محمدحسن؛ میرزایی، مونا؛ رحیمیان اصل، محمدمهدی (1401). سناریونگاری صنعت سیمان در ایران با رویکرد آمیخته، فصلنامه بهبود مدیریت، 16(57)، 60-88.
نادری، فخرالدین؛ منطقی، منوچهر؛ صفایی مقدم، علی (1393). شناسایی و تحلیل ریسک پروژه ساخت موتور نسل چهارم بر اساس استاندارد PMBOK، فصلنامه بهبود مدیریت، 8(23)، 107.
نعیمی، فاطمه؛ ورهرامی، ویدا(1402). بررسی تاثیر خصوصی سازی بر عملکرد اقتصادی صنعت پتروشیمی ایران (مطالعه موردی: ده شرکت منتخب پتروشیمی)، فصلنامه مطالعات اقتصاد انرژی، 19(79)، 121-154.
 
Ahmadi, M., Rousta, A., Maleki, M. H., & Asayesh, F. (2022). Future Study of Marketing in the Banking Industry with a focus on Blockchain Technology. Journal of System Management, 8(4), 133-146.
Al Qudah, S. M. A., Bargues, J. L. F., & Gisbert, P. F. (2024). The effect of COVID-19 on the research trends on project risk management and achievement of sustainable development goals. Journal of the Knowledge Economy, 15(3), 14578-14596.
Amor, R. B., & Ghorbel, A. (2018). The risk in Petroleum Supply Chain: A review and typology. International Journal of Scientific & Engineering Research, 9(2), 141-163.
Arabi, S. H., Maleki, M. H., & Ansari, H. (2024). Future study of revenue sources in the social security organization with the scenario planning approach. foresight, 26(2), 315-336.
Barraza de la Paz, J. V., Rodríguez-Picón, L. A., Morales-Rocha, V., & Torres-Argüelles, S. V. (2023). A systematic review of risk management methodologies for complex organizations in industry 4.0 and 5.0. Systems, 11(5), 218.
Benmessaoud, T., Benazzouz, D., Benikhlef, T., Mazouz, L., & Saadi, S. (2016). Major industrial risks assessment in chemical/petrochemical facilities. International Journal of System Assurance Engineering and Management, 7, 18-26.
Dalvand, H., Maleki, M. H., Jahangirnia, H., & Safa, M. (2023). Identifying and Prioritizing Investment Risks in Sports Projects. Advances in Mathematical Finance and Applications, 1(1), 75.
Dehghani Filabadi, Ali; Nahidtitkanloo, Hossein; Farhadi, Alireza (2014). Identification and ranking of major repair risks in the petrochemical industry using the combined Delphi and best-worst fuzzy methods: A case study of Lordegan Petrochemical Company, Journal of Industrial Engineering Research in Production Systems, 12(25), 19-29 (In Persian).
Ebadzadeh, F., Monavari, S. M., Jozi, S. A., Robati, M., & Rahimi, R. (2023). Combining the Bow-tie model and EFMEA method for environmental risk assessment in the petrochemical industry. International Journal of Environmental Science and Technology, 20(2), 1357-1368.
Effati, M., & Kargar, A. (2022). Advantage of polymer products to strengthen the petrochemical industry. Basij Strategic Studies, 24(93), 137-171 (In Persian).
Elghamry, M. M. (2023). The Role of Raw Material Price Fluctuations on Organizations’ Financial Performance.
Hermawan, D., Isvara, W., & Ichsan, M. (2024). Critical risk factors associated with schedule delays in gas processing facility projects: Case study in Indonesia. Global Business & Finance Review (GBFR), 29(6), 60-73.
Hu, L., Zhou, J., Zhang, J. Z., & Behl, A. (2024). Blockchain technology adaptation and organizational inertia: moderating role between knowledge management processes and supply chain resilience. Kybernetes, 53(2), 515-542.
Imeni, M., Puška, A., Edalatpanah, S. A., & Karimi, H. (2024). Managing financial risks in the petrochemical industry: A corporate social responsibility approach to sustainable development. Oppor Chall. Sustain, 3(4), 208-222.
Iqbal, S., Choudhry, R. M., Holschemacher, K., Ali, A., & Tamošaitienė, J. (2015). Risk management in construction projects. Technological and economic development of economy, 21(1), 65-78.
Jabbari, A., Salehi, A. K., & Ghane, S. (2024). Modeling the Supply Chain Risks of Oil-Petrochemical and Chemical Industries (Bayesian Models Averaging and weighted least squares approach). Journal of Investment Knowledge, 15(57), 381-406 (In Persian).
Karami, M., Samimi, A., & Jafari, M. (2020). The necessity of risk management evaluations in petrochemical industries. Advanced Journal of Chemistry-Section B, 2(3), 151-8.
Kim, L. S., Yoon, C., Lee, D., Shin, G., & Jung, S. (2024). A Study on the Sustainability of Petrochemical Industrial Complexes Through Accident Data Analysis. Processes, 12(12).
Larsen, M., & Tilsted, J. P. (2024). The future of fossil fuels, chemicals, and feedstocks: Outlining a research agenda on the role of China in the global petrochemical industry. Energy Research & Social Science, 118, 103750.
Li, G., Hong, B., Hu, H., Shao, B., Jiang, W., Li, C., & Guo, J. (2022). Risk management of island petrochemical park: Accident early warning model based on artificial neural network. Energies, 15(9), 3278.
Li, T., You, J., Aktas, E., Dong, Y., & Yang, M. (2025). Risk assessment for digital transformation projects in construction Enterprises: An enhanced FMEA model. Expert Systems with Applications, 126991.
Liu, Z. (2024). An operational risk assessment method for petrochemical plants based on deep learning. Frontiers in Energy Research, 12, 1455276.
Maleki, M. H., Mirzaie, M., & Rahimian Asl, M. M. (2022). Scenario planning of the cement industry in Iran with a mixed approach. Journal of Improvement Management, 16(3), 60-88 (In Persian).
Moradi, Behnam. (2010). Implementation and application of risk-based inspection method in oil, gas and petrochemical industries. Monthly Journal of Oil and Gas Exploration and Production, 180, 48–58 (In Persian).
Naderi, F., Manteghi, M., & Safaei Moghaddam, A. (2014). Identification and Analysis of 4th Generation Engine Manufacturing Project’s Risks Based on PMBOK Practice Standard. Journal of Improvement Management, 8(1), 107-128 (In Persian).
Naimi, Fatemeh; Varahrami, Vida (2013). Studying the impact of privatization on the economic performance of Iran's petrochemical industry (Case study: ten selected petrochemical companies), Quarterly Journal of Energy Economics Studies, 19(79), 121-154 (In Persian).
Rashidinia, M., Karimi, F., & Ghorbani Dinani, H. (2024). Identifying and prioritizing the export opportunities of Iranian petrochemical products in the countries of the Eurasian Economic Union: the application of an integrated decision support model-economic complexity. Quarterly journal of Industrial Technology Development, 22(57), 85-110 (In Persian).
Saberi, M. J., Shafie Nategh, M. M., Tohidi, M., & Rashidi, M. A. (2022). Identification and analysis of strategic financial risks in the petrochemical industry of the Islamic Republic of Iran. Economic Strategy, 11(42), 137-172 (In Persian).
Talebi, A. N. (2024). Supply Chain Management for Research and Industrial Development Projects. Emergency Management, 12(2), 72-82 (In Persian).

  • تاریخ دریافت 21 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 06 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 10 آبان 1404