«موسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی» با مشارکت «انجمن تعالی کسب و کار ایران» بهبود مدیریت 2251-8991 مقالات آماده انتشار 2026 06 12 Industry as the Engine of Productivity in Iran’s Economy under Sanctions صنعت، موتور بهره‌وری اقتصاد ایران در پرتو تحریم 1 29 245363 10.22034/jmi.2026.568030.3276 FA علی اصغر عبدشاهی دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. 0009-0007-8243-760X حجت وحدتی استاد، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. 0000-0002-8437-8419 محمد حکاک استاد، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. 0000-0002-3169-2359 Journal Article 2025 12 22 Economic sanctions have become one of the most decisive external constraints on Iran's economy in the recent decade. However, the intensity and channels through which they affect total factor productivity have not been precisely identified. Adopting a historical-analytical approach, this study examines how sanctions impact Iran's economic productivity and identifies the mediating role of economic sectors. The research utilizes annual time-series data from 2011 to 2022, covering three consecutive phases: intensification of sanctions, partial relief, and severe reimposition. Sanction intensity is measured using a composite index, and its relationship with total productivity and sectoral productivity (oil, industry, agriculture) is analyzed through correlation analysis, univariate and multivariate regression, and trend analysis. The historical approach enables identification of dynamic patterns of economic adaptation across three distinct periods. Findings reveal that sanctions directly explain only 0.3% of total productivity variance. However, 91% of their effect is transmitted indirectly through sectors, with the industrial sector alone accounting for over 90% of total economic productivity variance. During the reimposition period, this sector transitioned from negative to positive averages despite intensified external pressure. The oil sector is the most vulnerable, while agriculture is the most resilient. Trend analysis warns that total economic productivity peaked in 2024 and, without structural transformation, will move toward negative values from 2031 onward. The results emphasize the necessity of focusing policy on enhancing industrial productivity, industrializing agriculture, and transitioning from reactive resilience to structural development. تحریم‌های اقتصادی در دهه اخیر به یکی از تعیین‌کننده‌ترین محدودیت‌های بیرونی اقتصاد ایران تبدیل شده‌اند. با این حال، شدت و کانال‌های اثرگذاری آن‌ها بر بهره‌وری کل عوامل تولید به‌طور دقیق شناسایی نشده است. این پژوهش با اتخاذ رویکرد تاریخی-تحلیلی، به بررسی نحوه اثرگذاری تحریم‌ها بر بهره‌وری اقتصاد ایران و شناسایی نقش واسطه‌گری بخش‌های اقتصادی می‌پردازد. پژوهش از داده‌های سری زمانی سالانه دوره 2011–2022 استفاده می‌کند که شامل سه فاز متوالی تشدید تحریم، رفع نسبی و بازگشت شدید تحریم است. شدت تحریم با شاخص ترکیبی سنجیده شده و رابطه آن با بهره‌وری کل و بهره‌وری بخشی (نفت، صنعت، کشاورزی) از طریق تحلیل‌های همبستگی، رگرسیون تک‌متغیره و چندمتغیره، و تحلیل روند بررسی شده است. رویکرد تاریخی امکان شناسایی الگوهای پویای سازگاری اقتصادی در سه دوره متمایز را فراهم می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد تحریم به‌طور مستقیم تنها 3/0 درصد واریانس بهره‌وری کل را توضیح می‌دهد. با این حال، 91 درصد اثر آن به‌طور غیرمستقیم و از طریق بخش‌ها منتقل می‌شود، که در این میان بخش صنعت به‌تنهایی بیش از 90 درصد واریانس بهره‌وری کل اقتصاد را توضیح می‌دهد. این بخش در دوره تحریم مجدد، علیرغم تشدید فشار خارجی، از میانگین منفی به مثبت گذر کرده است. بخش نفت آسیب‌پذیرترین و کشاورزی تاب‌آورترین بخش‌ها هستند. تحلیل روند هشدار می‌دهد بهره‌وری کل اقتصاد در 2024 به اوج خود رسیده و بدون تحول ساختاری، از 2031 به سمت مقادیر منفی حرکت خواهد کرد. نتایج بر ضرورت تمرکز سیاست‌گذاری بر ارتقای بهره‌وری صنعتی، صنعتی‌سازی کشاورزی و گذار از تاب‌آوری واکنشی به توسعه ساختاری تأکید دارد. https://www.behboodmodiriat.ir/article_245363_6b33856bb02261e07cdd1265304759c1.pdf